|
رسانههاي عمومي ابزار بسيار ارزشمندي براي انتقال مفاهيم و فرهنگسازي در جوامع به شمار ميروند، در اين ميان رسانههاي ديداري به دليل تأثيرگذاري، جذابيت، توسعه و قابل استفاده بودن براي تمام اقشار جامعه، نقش مهمي در فرهنگسازي ايفا ميكنند.
با توجه به اينكه اكثر مسئولان معتقدند كه بايد براي رعايت حجاب و عفاف در كشور فرهنگسازي شود، پس نميتوان از نقش رسانهها در ترغيب جوانان به رعايت عفاف و حجاب به راحتي چشمپوشي كرد.
سينما يكي از تأثيرگذارترين رسانهها در سراسر جهان است كه امروزه گوي سبقت در انتقال و تبادل فرهنگ ميان افراد يك جامعه و فراتر از آن افراد در ملل مختلف را از ساير رسانهها ربوده است. بر اين اساس كشورهاي صنعتي و سلطهگر با شناخت اين ابزار مؤثر فرهنگي، توانستهاند با سرمايهگذاري فراوان در اين بخش سودهاي كلان اقتصادي و سياسي را از طريق تغيير فرهنگ جوامع كمتر توسعه يافته، نصيب خود كنند.
آنچه در زير ميخوانيد گفتوگوي خبرنگار زنان باشگاه خبري فارس «توانا» با سهيل كريمي كارگردان و مستندساز كشورمان در خصوص عملكرد سينماي ايران در ترغيب جوانان به رعايت عفاف و حجاب است.
نقش رسانهها در معرفي عفاف و حجاب چيست؟
سينما مهمترين و پركارترين ابزار براي ترويج فرهنگ عفاف و حجاب است؛ يكي از مؤثرترين مراكزي كه ميتواند تأثير زيادي در به ثمر رساندن طرح عفاف و حجاب داشته باشد، رسانهها هستند چرا كه نهادينه كردن رعايت عفاف و حجاب به عنوان فرهنگ و باور در جامعه نياز به تبليغ و تشريح مباحث ديني دارد و رسانهها با دارا بودن مخاطبان فراوان ميتوانند در اين زمينه نقش مهمي را ايفا كنند.
تاكنون انواع رسانههاي جمعي در اين زمينه كمكاري كردهاند و نگاه بلندمدتي به اين مقوله نداشتند اگر هم بعضاً به پيگيري طرح عفاف و حجاب پرداختهاند، مقطعي و در شرايط خاص بوده است؛ نبايد طرح عفاف و حجاب را درگير جريانات سياسي كنيم.
شايد در بعضي از قسمتها در موضوع عفاف و حجاب قدمهايي برداشته شده است اما بايد قبول كنيم در در اين 30 سالي كه از پيروزي انقلاب اسلامي ميگذرد به صورت مقطعي وارد بحث عفاف و حجاب شدهايم و خيلي جزئي و مختصر به آن پرداختهشده است.
هرچند كه در صدر ترويج فرهنگ حجاب، مسئله حجاب از ديدگاه شهيد مطهري قرار دارد و شهيد مطهري توانسته است در اين كتاب به صورت عميق و ريشهاي به موضوع حجاب بپردازد ولي همين كتاب مفيد هم براي جوانان تبيين نشده است.
براي تبيين فرهنگ عفاف و حجاب چه راهكاري را پيشنهاد ميكنيد؟
كريمي: اگر بخواهيم به عفاف و حجاب به صورت اصولي بپردازيم بايد به پيشينه 1400 ساله آن توجه كنيم؛ هرچند عفاف و حجاب پيش از ورود اسلام در ايران به انواع و اشكال مختلف با افراط و تفريطهاي وحشتناكي وجود داشته است ولي با ورود اسلام به ايران بود كه عفاف و حجاب به صورت خيلي منطقي و علمي مطرح و معرفي شد.
تلاش براي رعايت عفاف و حجاب در تمام بخشها را چگونه ارزيابي ميكنيد؟
كريمي: در حال حاضر اگر بحثي در زمينه رعايت عفاف و حجاب صورت ميگيرد، جنبه اعتقادي و باور ديني ندارد؛ اين مقوله فقط به صورت لجبازي بين طيفهاي سياسي مختلف درآمده است و هيچكدام از طيفهاي سياسي كشور اقدام به برنامهريزي بلندمدت براي تبيين عفاف و حجاب در جامعه نكردهاند.
بايد با آسيبشناسي كه انجام ميدهيم از خودمان بپرسيم كه چرا در اين 30 سال گذشته نتوانستهايم اين موضوع را در جامعه جا بيندازيم. معتقدم تا زمانيكه در اين خصوص برنامهريزي مدوني صورت نگيرد 300 سال ديگر هم بگذرد، اوضاع به همين منوال است؛ بحث اصلي در مقوله حجاب در چگونگي استفاده از اين قانون و به كارگيري ابزار فرهنگي براي رعايت عفاف و حجاب از سوي افراد جامعه است ولي ما هنوز درگير اين هستيم كه آيا چنين قانوني بايد باشد يا نباشد و اجباري در انتخاب آن بگذاريم يا خير.؟
اعتقاد افراد جامعه به امر به معروف و نهي از منكر در رعايت عفاف و حجاب تا چه حد اهميت دارد؟
كريمي: بنده نسبت به ديدگاه رئيس جمهور در خصوص امر به معروف و نهي از منكر مبني بر اينكه "وقتي يك معروفي در جامعه معروف و همهگير نشود، نبايد امر به معروف صورت گيرد " انتقاد دارم. تا زمانيكه امر به معروف و نهي از منكر در يك مسلمان به باور اصيل تبديل نشود، هيچ قانوني نميتواند افراد جامعه را مجبور به اجراي امري خاص كند، بر اساس اين محور و تا زمانيكه افرادي كه خود را داعيهدار دفاع از ارزشهاي اسلامي ميدانند به خود جرأت ندهند در خيابانها به زنان بيحجاب و بدحجاب با روي خوش و در قالب برخورد مناسب به رعايت حجاب تذكر دهند، هر قانوني ديگري هم در راستاي طرح عفاف و حجاب به تصويب برسد باز هم تعداد افراد قانونشكن بيشتر از افرادي است كه قانون را رعايت ميكنند.
عدم توجه به امر به معروف چه نتيجهاي را در بر دارد؟
كريمي: تا زمانيكه به عنوان مسلمان خود را به انجام امر به معروف و نهي از منكر با رعايت شرايطي كه در دين مبين اسلام آورده شده است، ملزم ندانيم، اين ناهنجاريهاي موجود به هنجار تبديل نخواهد شد مثلاً اگر به زن بدحجابي كه عفاف را رعايت نميكند، روزانه يك تا 20 نفر رعايت عفاف و حجاب را تذكر دهند، تدريجاً براي وي اين ناهنجاري كه به آن به عنوان يك هنجار نگاه ميكند، به هنجار واقعي در ذهن وي تبديل ميشود و فرد باور ميكند كه راه مناسبي را براي جلب توجه انتخاب نكرده است و رفتارش در جامعه نتيجه عكس دارد. اين جلب توجه مثبت نيست و جنبه منفي دارد؛ بايد علاوه بر تصويب قانون، مجاري فرهنگي در اين زمينه، اقدامات را به نحو احسن اجرا كنند.
با توجه به اشارات فراوان قرآن كريم در خصوص امر به معروف و نهي از منكر و تأكيد بر عبرت گرفتن از سرگذشت اقوامي كه به گناهان موجود در جامعه بيتوجهي ميكردند، ميتوانيم از پندهاي اسلامي استفاده كنيم و جامعهاي كاملاً اسلامي بسازيم؛ متأسفانه اگر برنامهريزي و عملكرد مناسبي در شرايط موجود نداشته باشيم، همانطور كه در 30 سال گذشته همين حرفها را ميزديم، نسلهاي آينده نيز سؤال اينكه "چرا حجاب رعايت نميشود " را در شصتمين سالگرد پيروزي انقلاب مطرح خواهند كرد.
جامعه ما اسلامي است، بحث عفاف و حياء براي زنان ايراني در شرايطي جا افتاده است كه آنها تنها سي سال است طعم حكومت اسلامي را چشيدهاند و در حكومت طاغوت نيز در رعايت حجاب و عفاف خود كوتاهي نكردهاند، چه كسي ميتواند ادعا كند كه نسلهاي بعدي با وجود درك حكومت اسلامي ميتوانند بر خلاف جهت ديني حركت كنند و به سمت بيحجابي و بيحيايي پيش روند.
آيا حجاب و عفاف از يكديگر قابل تفكيك هستند؟
كريمي: براي تبيين عفاف و حيا در جامعه نميتوانيم افراد جامعه را در استفاده از حجاب ملزم ندانيم و دليل خود را جدا بودن بحث عفاف از حجاب مطرح كنيم و بگوييم اگر به تدريج عفاف برايتان جا افتاد، ميتوانيد حجاب را رعايت كنيد؛ به عنوان مثال اگر مواد مخدر همهگير شود، براي مبارزه با آن نخست بايد به افراد جامعه آموزش داد چگونه مواد مخدر را استفاده نكنند و از مضرات آن گفت و در كنار آن با بيان فوايد ورزش آن را در جامعه همهگير كرد و در عينحال استفاده از مواد مخدر را قبيح بدانيم؛ پس نميتوان مقوله حجاب را از عفاف جدا كرد چرا كه اين دو امر با هم ميتوانند به نتيجه برسند.
با توجه به اينكه كار فرهنگي طبيعتاً زمانبر است، آيا ميتوان عدم رعايت عفاف و حجاب در جامعه را با مطرح كردن كار فرهنگي توجيه كرد؟
كريمي: استفاده از قوانين و الزامات فرهنگي بايد در كنار هم اجرا شود، بايد فرهنگ را با تصويب قوانين مشخصي به كار بگيريم و در كنار آموزش، بحث حجاب را نه با زور بلكه با فرهنگسازي در جامعه همهگير كنيم. در تعيين ضوابط قانوني اگر از مجراي فرهنگي براي اجراي طرح عفاف و حجاب اقدام نكنيم، نميتوانيم به نتيجه مطلوبي برسيم و آن را به قانوني كه اجرا ميشود، تبديل كرد؛ اگر اين طرح از مجاري قانوني تصويب شود و با نظارت مناسب بر روند اجرا صورت بگيرد بايد به نتيجه مثبت آن اميدوار بود.
عملكرد رسانهها بعد از پيروزي انقلاب اسلامي تا كنون را در زمينه ترغيب جوانان به حجاب و عفاف چگونه ارزيابي ميكنيد؟
كريمي: متأسفانه هماكنون عفاف و حجاب از طرف اكثر مجاري فرهنگي رعايت نميشود؛ در سينما شاهد شكلگيري بيشترين مباحث بيحجابي هستيم؛ در واقع وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي به نوعي اشاعه دهنده بدحجابي و بيحجابي است و صدا و سيما نيز به صورت مستمر فرهنگ اشرافيت، ثروتاندوزي، خودنمايي و فخرفروشي را به مخاطب القا ميكند و كسي كه اين فرهنگ را دريافت ميكند ناگزير به دنبال بيحجابي، بيعفافي و بيحيايي ميرود.
وقتي رسانهها به صورت همهگير و به اين نحو وارد جامعه ميشوند، هرگونه اقدام در جهت فرهنگسازي، به فرهنگسوزي تبديل ميشود؛ اگر اجراي درست قوانين، پيگيري و برنامهريزي مسئولان همچنين نظارت بر مجريان قانون و افرادي كه در اشاعه فرهنگ دخيل هستند را نداشته باشيم نتيجه مطلوبي از فرهنگسازي در اين زمينه نميگيريم.
با توجه به اينكه بسياري از فيلمهاي گيشهاي به بهانه استقبال جوانان ساخته ميشود، وضعيت فيلمهايي موجود را چگونه ارزيابي ميكنيد؟
كريمي: بشر ذاتاً به سمت خوشي مطلق و شاديهاي كاذبي كه به سهولت به دست ميآيد، گرايش دارد. نميتوان مخاطبان را با توجيه اينكه فيلمهاي بيمحتوا و شاديآور از سوي آنان مورد استقبال قرار ميگيرد، به برنامهها و فيلمهاي لهو و بيهوده سرگرم كرد؛ هدف از توليد اينگونه فيلمها مقاصد مادي و تجاري است. در واقع با توليد چنين فيلمهايي مخاطبان به انحطاط اخلاقي و فكري كشانده ميشوند و نبايد فراموش كرد فيلمهاي گيشهاي با نگاه دنيوي ساخته ميشود.
آيا برنامههاي تلويزيون و سينما اقدام مؤثري در جهت توسعه فرهنگ ديني داشتهاند؟
كريمي: در برنامههاي تلويزيون و سينما اشرافيگري به عنوان نماد خوبي بيان ميشود و در مقابل هر جا كه خانهاي ساده و بدون مبلمان و با حضور زن چادري نشان داده شود، آن خانواده يا داراي انحطاط فرهنگي است يا پدر خانواده، فردي دزد و بيعرضه معرفي ميشود يا درگير اعتياد و فقر است ولي هيچوقت سادگي در رسانهها با اين دليل كه خانوادهاي اصيل در جامعه بر اساس يك سري باورهاي ديني سادهزيستي را قبول كردهاند، به تصوير كشيده نشده است.
اگر نهاد يا سازمان دولتي برجهتگيريهاي فرهنگي در توليد فيلمها نظارت نداشته باشد، با توليد و پخش برنامههاي سينما و تلويزيون اقدام به فرهنگسوزي كردهايم؛ اكثر فيلمهاي هاليوودي از تهيهكنندگان بزرگي است كه با نهادهاي دولتي آمريكا در ارتباط هستند. فيلم 300 اگرچه در ظاهر به تهيه كنندگي كمپاني آمريكايي «برادران وارنر» ساخته شده است اما در اصل سازنده و تهيه كننده اصلي اين فيلم وزارت خارجه و وزارت دفاع آمريكا است.
عملكرد مسئولان در توسعه رعايت عفاف و حجاب را چگونه ارزيابي ميكنيد؟
كريمي: با وجود اينكه انقلابمان اسلامي و حكومتمان هم اسلامي است و داعيهدار اين هستيم كه ميخواهيم حكومت اسلامي را به ساير نقاط جهان صادر كنيم ولي در عين حال ميبينيم، بعضي از مسئولان، ساز خودشان را ميزنند و به صندلي خودشان نگاه ميكنند. مسئولان بايد با تدوين برنامه بلندمدت بر مبناي چشمانداز 20 ساله بتوانند فرهنگمان را به فرهنگ غني و درخور جمهوري اسلامي تبديل كنند. متأسفانه سينماگران و ديگر رسانهها نيز با عدم برنامهريزي درست در اين زمينه به اينگونه موارد دامن ميزنند.
وضعيت عفاف و حجاب در سينما چگونه است؟
كريمي: شرايط سينما اقتضا ميكند افرادي كه وارد آن ميشوند خيلي از باورهايشان را كنار بگذارند. در واقع تعريف و ريشه سينما به اين صورت است؛ اگر بوميسازي در آينده به صورت بلندمدت با هدف متعالي و همت بالا تعيين شود، ميتوان براي بهبود اوضاع موجود كاري كرد ولي فعلاً سينماي كشور ما جدا از سينماي غربي نيست و با همان ابتذالات حاكم در غرب تعريف شده است؛ در مواجهه با چنين اوضاعي يا بايد از كنار باورهاي ديني خودمان بگذريم و يا با اغماض به آن نگاه كنيم.
چه عاملي را در به وجود آمدن چنين شرايطي مؤثر ميدانيد؟
كريمي: بازيگران، سينماگران و سينما در دست مافياي خيلي خاص است؛ متأسفانه مسئولان قصد برخورد با مافيا را ندارند، در تمام زمينهها از سينما تا ورزش، يكسري آدمها را بزرگ ميكنيم و به عنوان نماد و اسطوره به جوان معرفي ميكنيم. اينگونه الگوسازي مبناي الگوهاي غربي است چرا كه غرب كاملاً به مقوله دنيايي توجه دارد و تا زماني كه اينگونه باشيم، نميتوانيم تعريف الهي از بسياري مقولهها داشته باشيم.
به نظر شما اقدامات تلويزيون پيرامون ترويج عفاف و حجاب با توليد برنامههايي از قبيل سخنراني و گفتوگو تأثيري براي ترويج اين فرهنگ دارد؟
كريمي: منبر جزء اصليترين و مؤثرترين رسانهها از صدر اسلام تاكنون بوده است. منبر جزء نخستين رسانههاي دنيا است و نبايد فراموش كنيم كه خيلي از نتايج مهم در زندگيمان را از منبرها گرفتهايم ولي با توجه به حجم وسيع رسانههاي مختلف عليه فرهنگ خودي، رسانهاي با عنوان منبر به تنهايي نميتواند جوابگوي نسل جوان باشد به خصوص اينكه سليقههاي نسل جوان امروز و جوان ديروز متفاوت است؛ با توجه به فرمايشات حضرت امام خميني «رحمتالله عليه» كه صدا و سيما را به عنوان يك دانشگاه عمومي معرفي كردند، بايد از اين دانشگاه فوايدي را برداشت كنيم و توقعات مثبتي را از آن داشته باشيم. در حال حاضر مسئله عفاف و حجاب با سخنراني و ميزگرد حل نميشود و با نصيحت كردن هم نتيجه عكس ميدهد.
شما چه راهكاري را پيشنهاد ميكنيد؟
كريمي: ميتوان از طريق تأليف كتاب، فيلمسازي، انيميشن، تئاتر براي نهادينه كردن، فرهنگ عفاف و حجاب گام برداشت؛ البته نبايد فراموش كنيم كه ما هماكنون ردههاي بالاي سايبري را در اختيار داريم، بلاگرهاي ما از سطح بالايي برخوردار هستند.
|